بولیوی

بولیوی با نام رسمی دولت چندملیتی بولیوی، یک کشور محصور در خشکی واقع در مرکز آمریکای جنوبی است. جغرافیای این کشور عمدتاً شامل منطقه‌ای آندی در غرب و دشت‌های گرمسیری در شرق و شمال است. بولیوی دارای محیطی متنوع شامل دشت وسیع آمازون، گران چاکو، دره‌های معتدل، فلات مرتفع آلتیپلانو، قله‌های پوشیده از برف و کوهستان‌ها است که طیف وسیعی از اقلیم‌ها و زیست‌بوم‌ها را در مناطق و شهرهای خود دربر می‌گیرد. این کشور بخشی از پانتانال، بزرگ‌ترین تالاب گرمسیری جهان، را در امتداد مرز شرقی خود شامل می‌شود. بولیوی از شمال و شرق با برزیل، از جنوب‌شرق با پاراگوئه، از جنوب با آرژانتین، از جنوب‌غرب با شیلی و از غرب با پرو هم‌مرز است. مقر حکومت در لاپاز است که قوای مجریه، مقننه و انتخابات در آن قرار دارند، در حالی که پایتخت قانونی سوکره، مقر قوه قضائیه است. با اینکه بیشتر جمعیت و مراکز شهری در منطقه آند قرار دارند، بزرگ‌ترین شهر و مرکز اصلی صنعتی سانتا کروز د لا سیرا در دشت‌های گرمسیری شرقی واقع شده است. کشور مستقل بولیوی بر اساس قانون اساسی، یک دولت واحد است که به نه بخش تقسیم شده است. تقسیم‌بندی جغرافیایی آند-دشت در بولیوی با تفاوت‌های اقتصادی و فرهنگی مانند آنچه با نام‌های اهلیت کامبا و کولا مرتبط است، همخوانی دارد. یک‌سوم از خاک این کشور در محدوده رشته‌کوه آند قرار دارد. بولیوی با مساحت ۱٬۰۹۸٬۵۸۱ کیلومتر مربع (۴۲۴٬۱۶۴ مایل مربع)، پنجمین کشور بزرگ آمریکای جنوبی پس از برزیل، آرژانتین، پرو و کلمبیا است و به همراه پاراگوئه یکی از دو کشور محصور در خشکی در قاره آمریکا به‌شمار می‌رود. این کشور بزرگ‌ترین کشور محصور در خشکی در نیمکره جنوبی است و از طریق دو سامانه رودخانه‌ای به اقیانوس اطلس دسترسی دارد: اکره-پوروس-آمازون و پاراگوئه-پارانا. بر اساس آخرین سرشماری در سال ۲۰۲۴، جمعیت بولیوی ۱۱٫۴ میلیون نفر بوده است. این کشور چندقومی است و شامل آمریکایی‌های بومی، مستیسوها و نوادگان اروپایی‌ها و آفریقایی‌ها می‌شود. اسپانیایی زبان رسمی و غالب است، هرچند ۳۶ زبان بومی دیگر نیز دارای وضعیت رسمی هستند که رایج‌ترین آنها گوارانی، آیمارا و کچوا هستند. قرن‌ها پیش از استعمار اسپانیا، بخش بزرگی از آنچه بعدها بولیوی شد، بخشی از امپراتوری تیاهواناکو بود که در حدود سال ۱۰۰۰ میلادی فروپاشید. جنگ کولا-اینکا در دهه ۱۴۴۰ آغازگر حکومت اینکاها در غرب بولیوی بود. دشت‌های شرقی و شمالی بولیوی محل سکونت قبایل مستقل غیرآندی آمازونی و گوارانی بود. کنکیستادورهای اسپانیایی که از کوسکو، پرو و آسونسیون، پاراگوئه وارد شدند، در قرن شانزدهم به‌زور کنترل منطقه را به دست گرفتند. در طول دوره بعدی استعمار اسپانیا، بولیوی زیر نظر دادگاه عالی سلطنتی چارکاس اداره می‌شد. اسپانیا امپراتوری خود را تا حد زیادی بر پایه نقره‌ای بنا نهاد که از سرو ریکو در پوتوسی استخراج می‌شد. پس از یک شورش ناموفق در سوکره در ۲۵ مه ۱۸۰۹، شانزده سال نبرد در پی آمد تا اینکه جمهوری، که به نام سیمون بولیوار نام‌گذاری شد، تأسیس گردید. در طول قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، بولیوی کنترل چندین قلمرو حاشیه‌ای را به کشورهای همسایه از دست داد، از جمله قلمرو اکره پس از تصرف آن توسط برزیل در ۱۸۹۹–۱۹۰۳، و منطقه ساحلی اقیانوس آرام کشور که شیلی در ۱۸۷۹ تصرف کرد. بولیوی تا زمان انقلاب ملی بولیوی در سال ۱۹۵۲ که حق رأی عمومی را برقرار کرد، صنعت سودآور استخراج قلع را ملی و اصلاحات ارضی محدودی انجام داد، توسط یک الیگارشی متشکل از منافع زمین‌داری و معدنی اداره می‌شد. بولیوی در قرن بیستم شاهد جانشینی دولت‌های نظامی و غیرنظامی بود و آخرین حاکم غیرمنتخب نظامی در سال ۱۹۸۲ از قدرت کنار رفت. بولیوی امروزی عضو جنبش عدم تعهد (NAM), سازمان کشورهای آمریکایی (OAS)، سازمان پیمان همکاری آمازون (ACTO)، بانک جنوب، آلباترا، اتحادیه کشورهای آمریکای جنوبی (USAN) و بازار مشترک جنوب (مرکوسور) است. بولیوی همچنان یک کشور در حال توسعه و دومین کشور فقیر آمریکای جنوبی است، هرچند نرخ فقر را به‌شدت کاهش داده است. منابع اصلی اقتصادی آن شامل کشاورزی، جنگلداری، ماهیگیری، معدن و کالاهایی مانند منسوجات و پوشاک، فلزات تصفیه‌شده و نفت تصفیه‌شده است. بولیوی از نظر زمین‌شناسی بسیار غنی است و معادن آن قلع، نقره، لیتیوم و مس تولید می‌کنند. این کشور همچنین به تولید برگ کوکا و کوکائین تصفیه‌شده معروف است. در سال ۲۰۲۱، کشت کوکا و تولید کوکائین به‌ترتیب ۳۹٬۷۰۰ هکتار و ۳۱۷ تن برآورد شده است.