تنظیم شده در تاریخ: ۱۳۹۷/۰۶/۲۵
در قرون وسطي،‌كيمياگري هنر پي بردن به ويژگي‌هاي مواد طبيعي به روش‌هاي تجربي به شمار مي‌آمد و هدف كيمياگر اصلاح، تصفيه و دگرگوني مواد بود.

 


امروزه فرايند ذوب و عيار زني فلزات گران‌بها نيز به همان اندازه جذاب است. در حال حاضر تجربه و علوم تجربي بدون نياز به آزمايشات پي‌درپي نتيجه مناسبي را فراهم آورده‌اند. 

يكي از طلاسازان اهل "برونسويك Braunschweig" در كشور آلمان، دليل عيارزني طلا را در كارگاهش چنين توضيح مي‌دهد: "توانايي عيار زنيِ مقادير اندكي از طلا يا ذوب كردن ذرات باقي مانده به منظور ساخت ورقه يا سيم‌هاي طلا به من حس استقلال مي‌دهد. از آنجايي‌كه انجام اين كار موجب حذف هزينه‌هاي حمل و نقل و شكل‌دهي به ورقه‌هاي طلا مي‌شود،‌ امري در خور توجه مي‌باشد، كه يكي از پيامدهاي آن عدم وجود سرمايه‌ي مسكوت به شكل مفتول و ورقه‌هاي آلياژهاي كم مصرف در گاو صندوق است." 

طلاي كهنه يا ذرات طلا 

به منظور تشخيص مقرون به صرفه بودن، عيار زني را مي‌بايست به دقت مورد بررسي قرار داد. اقدامات تفكيك شده،‌ موجب عرضه‌ي گستره‌ي وسيعي از آلياژها با رنگ‌ها و طرح‌هاي متفاوت شده است كه داراي قابليت تحويل 24 ساعته مي‌باشند. عرضه‌كنندگانِ فلزات گران‌بها، "ذرات فلزات گران‌بها Granules of precious metals"، "محورهاي مسي Copper Pivot"‌ و آلياژهاي Master، كه اغلب به فلزات گران‌بها افزوده مي‌شوند را به مشتريان عرضه مي‌كنند. Master alloys را به وسيله‌ي برخي افزودني‌ها نظير روي يا نيكل مي‌سازند. بسته به هدف و نوع كاربرد، يك Master alloys داراي تركيب خاص و ويژگي‌هايي نظير سختي، تورق‌پذيري يا انعطاف است، كه تركيبات آن به نوع استفاده (لحيم‌كاري، ريخته‌گري و غيره) بستگي دارد. توصيه مي‌شود كه از فلز روي خالص به منظور عيار زني استفاده نشود زيرا شكل خالص آن به سهولت تبخير مي‌شود. آلياژهايي كه از تركيب چند Master alloys متفاوت به دست آمده‌اند را نبايد با يكديگر تركيب كرد زيرا در اين صورت تحت شرايط خاص، ويژگي‌هاي آلياژهاي متفاوت موجب از بين رفتن خواص آلياژهاي ديگر مي‌شود. استفاده از مس كه از لحاظ شيميايي تميز و فاقد آلودگي است براي عيار زني طلا حائز اهميت است. هنگام ذوب كردن طلاهاي كهنه در ابتدا مي‌بايستي اطمينان حاصل كرد كه قطعه كار، روكش طلا نباشد. تصفيه‌ي طلاي مورد استفاده در دندانپزشكي بايد در تصفيه خانه‌ي فلزات گران‌بها انجام شود زيرا از آن‌جايي‌كه اين آلياژها مي‌بايستي هنگام استفاده به حالت سخت و محكم درآيند حاوي آلياژها و مواد افزودني خاص هستند كه به منظور استفاده در جواهرسازي مناسب نمي‌باشند. 

ذوب 

يك بطري گاز بوتان و نازل سوخت پاش بزرگ براي ذوب كردن طلا كافي هستند.(براي طلا سفيد به همراه پالاديوم درجه بالا مورد نياز است) و به منظور ذوب پلاتين به يك بطري اكسيژن نياز است. پلاتين را نمي‌بايست با استيلن يا ديگر گازهاي كربن ذوب كرد. استفاده از كوره‌ي حرارت الكتريكي مي‌تواند جايگزين مناسبي براي كوره‌هاي معمول باشد. مزاياي استفاده از كوره‌ي ذوب، كنترل حرارت، اجتناب از برجاي ماندن سوخت و كاهش قابل توجه مدت زمان ذوب مي‌باشد. هنگام عيارزني و ذوب، استفاده از هواكش موجب مي‌شود كه گازهاي سمي و ديگر گدازآورها تخليه شوند. هنگام ذوب پلاتين استفاده از عينك ايمني به منظور محافظت چشم‌ها در برابر اشعه‌ي مادون قرمز و فرابنفش و دستكش ايمني ضروري است. 

عيار زني (نمونه‌اي از عيار زني طلاي عيار 8)

همانگونه كه در تصوير 1 مشاهده مي‌كنيد، ابتدا مي‌بايستي مقادير مشخصي از طلا، نقره و مس محاسبه شوند. در صورت استفاده از طلاي كهنه يا طلاي خالص و همچنين آلياژها نسبت‌ها متفاوت مي‌باشند. (وب‌سايت شركت ايتاليايي "لگور Legor" امكان محاسبه‌ي اتوماتيك تركيبات را براي شما فراهم مي‌آورد.)
ابزارهاي عيار زني شامل كوره‌‌اي از جنس آجرنسوز، بوته‌ي آهنگري سراميك به همراه درپوش، قالب ساخت مفتول و ورق، ظرفي داراي لوله‌ي خروجي (شيراب)، انبر مخصوص بوته و پودر گدازآور مي‌شوند(تصوير2). به منظور سهولت در انجام ريخته‌گري، قالب(شابلون) را مي‌بايستي در روغن ماشين (به اندازه كافي) جوشاند(تصوير3). به كمك قالبِ نشان داده شده در تصوير مي‌توان ضخامت ورق يا مفتول را تغيير داد. در صورت استفاده از بوته‌ي آهنگري داراي لوله‌ي خروجي (شيراب) كه به تازگي خريداري شده است، براي سهولت جريان مواد مذاب مي‌بايستي لبه‌هاي آن را سوهان‌كاري كرد. براي عيار زني طلا زرد و سفيد بايد از بوته‌هاي جداگانه استفاده كرد. به منظور جلوگيري از چسبيدن فلزات گران‌بها به ظروف، بوته‌هاي سراميكي جديد با لايه‌اي از "پودر گداز Master Powder" لعاب‌كاري شده‌اند. بنابراين بايد آن را داخل "انبر بوته Crucible Pince" قرار داد كه با پودر بوراكس پر شده است، سپس تا هنگامي‌كه پودر ذوب شود آن را حرارت داد.(تصوير 4و5). در مرحله‌ي بعد طلا و نقره به بوته افزوده و با گداز آور (Flux) و گرد بوراكس (مخلوطي از بوراكس، پتاس و نمك معمولي)‌پوشانده مي‌شود اين كار به منظور ممانعت يا به حداقل رساندن اكسايش و كاهش نقطه ذوب آلياژ انجام مي‌شود. به منظور جلوگيري از ايجاد شكستگي بر اثر دماي بيش از حد، بايد آن را با دقت حرارت داد(تصوير6). درپوش بوته را بايد با انبر نگه داشت، با اين عمل حرارت داخل بوته سريع‌تر بالا مي‌رود. به منظور جلوگيري از اكسايش از شعله‌هايي استفاده مي‌شود كه داراي اكسيژن كمتري هستند. مس را تنها هنگامي‌كه طلا و نقره به طور كامل ذوب شده‌اند به آن مي‌افزايند. قالب را مي‌بايست به طور همزمان با ذوب فلز حرارت داد، حداقل تا هنگامي‌كه گازهاي مايع موجود بر روي آن تبخير شوند(تصوير 7).

براي جلوگيري از سخت شدن و به حداقل رساندن تماس با اكسيژن بايد مواد مذاب را به سرعت داخل قالب ريخت(تصوير 8). در صورتي‌كه فلز از قالب جدا نشد، مي‌توان از انبر يا چكش استفاده كرد. بقاياي فلزات بر روي لبه‌هاي قالب به وسيله‌ي سوهان از بين برده مي‌شوند.(تصوير 9). سپس قطعه‌ي ريخته‌گري شده به منظور از بين بردن ماده‌ي "گدازآور نيم سوخته Flux Slog‌"، داخل آب نمك قرار داده مي‌شود، در اين مرحله آن را مي‌توان به كمك چكش محكم به حالت مدور درآورد، سرد و گرم كرد تا محكم شود، با اين كار ساختار فلز به حالت يكدست مي‌شود.(تصاوير 10 و 11). به روش‌هاي متفاوتي مي‌توان بر روي اين ورقِ آماده كار كرد(تصوير 12). تهويه مناسب و جداسازي ناخالصي‌ها از پيش شرط‌هاي ذوب كردن فلزات مي‌باشند. 

طلا و نقره در حالت جامد، تنها به ميزان محدودي با مس حل مي‌شوند و هر قدر به حالت جامد نزديك‌تر شوند از ميزان انحلال‌پذيري آن‌ها كاسته مي‌شود. پس از سرد و گرم كردن، فلز را كه هم اكنون به حالت مورد نظر (ميله، ورق و...) درآمده است را در آب سرد قرار مي‌دهند تا فرايند انحلال‌ناپذيري متوقف ‌شود. (آلياژهاي طلا سفيد كه حاوي نيكل هستند را نمي‌بايست سرد كرد زيرا امكان شكستگي آن‌ها وجود دارد.)

عرضه‌كنندگان فلزات گران‌بها 

استفاده از دستگاه‌ها‌ و ابزارهاي پيشرفته و كاربرد گازهاي نجيب(بي‌اثر) و غيره امكان تضمين كيفيت و خواص محصولات (ورق، مفتول، لوله، اشكال مربع و مثلث) را براي عرضه‌كنندگان فلزات گران‌بها فراهم مي‌كند. هنگام سفارش اين قبيل محصولات ذكر تلورانس ضروري است همچنين مي‌بايستي سؤالاتي در خصوص چگونگي نرم كردن فلز پرسيده شود. سفارشات را مي‌توان براي هدفي خاص ترتيب داد. به طور مثال، از خاصيت انعطاف‌پذيري آلياژ طلا سفيد و اريديوم براي طرح‌هايي استفاده مي‌شود كه به حداكثر انعطاف‌پذيري نياز دارند. اغلب عرضه‌كنندگان فلزات گران‌بها اطلاعات دقيقي در خصوص آلياژهاي خود عرضه مي‌كنند. 

قوانين درج عيار (عيار گذاشتن) 

درج عيار را مي‌توان با قرار دادن يك تكه چرم در زير قطعه‌كار انجام داد(تصوير13). نام فلزي كه بيشترين درصد را در آلياژ تشكيل مي‌دهد بر روي آن مي‌گذارند. طلاي زرد 333 يك استثناء است زيرا طلا، بخش عمده‌ي اين آلياژ را تشكيل نمي‌دهد. عيارهايي كه از لحاظ بين‌المللي مورد تاييد هستند در سايت رسمي شوراي بين‌المللي طلا ذكر شده‌‌اند. 

توصيه‌هايي در خصوص محاسبات عيارزني 

به منظور دستيابي به دقيق‌ترين نتايج، مقياس‌هاي دقيق مورد استفاده قرار مي‌گيرند. هر قدر ميزان مس در آلياژ بيشتر باشد طلاي زرد محكم‌تر و قرمز‌تر مي‌شود، هر قدر ميزان نقره بالاتر باشد، آلياژِ براق‌تر و نرم‌تري به دست مي‌آيد. هنگامي‌كه طلاي كهنه دو مرتبه مورد استفاده قرار مي‌گيرد، به منظور دستيابي به آلياژي با كيفيت مي‌بايستي لحيم‌هاي موجود بر روي قطعه كار را از بين برد. به طور مثال، طلاي سفيد 18 عيار، در هر 1000 قسمت داراي 750 قسمت طلا است. ممكن است 250 قسمت باقي‌مانده، پالاديوم (آلياژ بسيار نرم) يا تركيبي از پالاديوم، نقره و نيكل(آلياژ سخت‌تر) باشد. 
عيارزني از 8/13 گرم طلاي زرد با عيار 8 (در هر 1000 قسمت، 333 قسمت طلاي خالص، 445 قسمت نقره‌ي خالص، 222 قسمت مس خالص)- درصدها بستگي به خواص و رنگ مورد نظر دارند: 

وزن طلاي خالص: وزن آلياژ × درصد طلاي خالص  
   ‌                   
وزن افزوده: وزن آلياژ × درصد فلز اضافي 

وزن افزوده‌ي واحد: درصد فلز افزوده شده × وزن طلاي خالص= درصد طلاي خالص 

طلاي 24 عيار: 8/13 گرم × 333/0= 6/4 گرم 

فلز افزوده (نقره و مس): 8/13 گرم × 667/0= 2/9 گرم 

نقره: 445/0× 6/4 گرم: 333/0= 1/6 گرم 

مس: 222/0× 6/4 گرم: 333/0= 1/3 گرم 

ساخت آلياژ طلاي زرد 14 عيار(585 قسمت از 1000 قسمت) از طلاي زرد با عيار 8 (333 قسمت از 1000 قسمت)

وزن آلياژ جديد 14 عيار= وزن آلياژ قديمي عيار 8 × درصد فلز افزوده، قديمي: درصد فلز افزوده شده‌ي، جديد (415= 585-1000      667 =333-1000)

وزن طلاي خالص افزوده= وزن آلياژ- وزن آلياژ قديمي 

وزن طلاي زرد 14 عيار= 8/13 گرم × 667/0 : 415/0= 18/22 گرم 

طلاي خالص افزوده= 8/13– 18/22 گرم = 38/8 گرم 


آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
مقالات مربتط