صنعت سیمان در حالی با کاهش تولید کلینکر، سقوط ۷۳ درصدی صادرات، محدودیت‌های شدید برق و گاز و جهش هزینه سوخت دست‌وپنجه نرم می‌کند که بخش بزرگی از نقدینگی شرکت‌ها از طریق تقسیم سود از صنعت خارج می‌شود.
*** صنعت سیمان در تنگنای انرژی و نقدینگی
به گزارش صنایع، بررسی وضعیت صنعت سیمان نشان می‌دهد این صنعت در ماه‌های اخیر هم‌زمان با چند چالش جدی مواجه بوده است؛ از محدودیت برق و گاز و افزایش هزینه سوخت گرفته تا مشکلات صادراتی، رشد هزینه‌های استخراج و کمبود منابع مالی برای نوسازی خطوط تولید.
علی‌اکبر الوندیان، دبیر انجمن صنفی کارفرمایان صنعت سیمان، می‌گوید تولید کلینکر در پنج ماه نخست سال جاری ۳.۵ میلیون تن کاهش داشته است.
به گفته او، کلینکر حدود ۶۵ درصد برق مصرفی صنعت سیمان را به خود اختصاص می‌دهد و کاهش تولید آن، نشانه‌ای از اثر مستقیم محدودیت‌های انرژی بر فعالیت کارخانه‌هاست.
با این حال، تولید سیمان در همین مدت به ۲۷.۵ میلیون تن رسیده که حدود دو میلیون تن بیشتر از مدت مشابه سال قبل است. همچنین تحویل سیمان با رشد ۶ درصدی به ۲۴.۸ میلیون تن رسیده است.
در بخش صادرات، وضعیت متفاوت است. صادرات کلینکر از حدود ۳.۳ میلیون تن به نزدیک ۹۰۰ هزار تن کاهش یافته؛ افتی که معادل حدود ۷۳ درصد عنوان شده است.
به گفته دبیر انجمن سیمان، شرایط جنگی و امنیتی در جنوب کشور، مشکلات تردد و تجارت در منطقه خلیج فارس و کاهش فعالیت بازارهای هدف در هند و کشورهای منطقه از عوامل این افت بوده‌اند.
در بازار عراق نیز محدودیت واردات سیمان و شرایط اقتصادی این کشور باعث کاهش صادرات شده و پیش‌بینی می‌شود صادرات ایران به عراق تا پایان سال حدود یک میلیون تن کمتر از سال گذشته باشد.
در مقابل، صادرات سیمان از مبادی شمالی و شرقی کشور در پنج ماه نخست سال حدود ۱۹ درصد افزایش داشته است؛ بازارهایی مانند روسیه و افغانستان از مقصدهای مهم این بخش هستند.
*** مرز افغانستان؛ کامیون‌هایی که ۷ روز متوقف می‌مانند
یکی از مشکلات جدی صادرکنندگان، وضعیت حمل‌ونقل در مرز افغانستان است.
الوندیان با اشاره به بازدیدهای میدانی، از نبود مدیریت واحد در مرز و موازی‌کاری دستگاه‌ها انتقاد کرده و گفته است کامیون‌های ایرانی گاهی ۷ تا ۸ روز در پشت مرز متوقف می‌مانند.
از نگاه فعالان صنعت سیمان، طولانی شدن توقف کامیون‌ها هزینه حمل را افزایش داده و این هزینه در نهایت به تولیدکنندگان و صادرکنندگان منتقل می‌شود.
انجمن سیمان نیز پیشنهاد استقرار مدیریت واحد در مرز و استفاده از سامانه‌های سیستمی برای کنترل سهمیه سوخت را به دولت ارائه کرده است.
در بخش انرژی نیز شرایط صنعت سیمان نسبت به سال گذشته دشوارتر شده است. بر اساس اظهارات دبیر انجمن، سهمیه برق صنعت سیمان در ساعات پیک از ۶۵۰ مگاوات به ۴۰۰ مگاوات کاهش یافته و محدودیت برق به‌صورت ۲۴ ساعته اعمال شده است.
در بخش گاز نیز صنعت با کاهش شدید تخصیص مواجه است. دیماند روزانه صنعت سیمان حدود ۲۸ میلیون مترمکعب اعلام شده، اما در شرایط فعلی کمتر از پنج میلیون مترمکعب گاز به این صنعت اختصاص می‌یابد. در نتیجه کارخانه‌ها برای ادامه فعالیت ناچار به استفاده بیشتر از مازوت شده‌اند.
هم‌زمان قیمت مازوت نیز افزایش قابل توجهی داشته است؛ به گفته الوندیان، قیمت آن از حدود ۱۳۰۰ تومان به ۴۴۰۰ تومان در هر لیتر رسیده و هزینه حمل آن از جنوب کشور نیز حدود ۲۰۰۰ تومان به ازای هر لیتر است.
یکی از مهم‌ترین مسائل مطرح‌شده از سوی انجمن سیمان، فاصله میان نیاز صنعت به سرمایه‌گذاری و منابع مالی در دسترس شرکت‌هاست.
الوندیان با اشاره به اینکه حدود ۶۵ درصد مالکیت صنعت سیمان در اختیار نهادهای دولتی و خصولتی قرار دارد، گفته است در مجامع بورسی بیش از ۹۰ درصد سود سالانه شرکت‌ها توزیع می‌شود و به این ترتیب منابع لازم برای سرمایه‌گذاری از شرکت‌ها خارج می‌شود.
پیشنهاد انجمن این است که دولت برای پنج سال در توزیع سود تنفس ایجاد کند تا دست‌کم ۵۰ درصد سود شرکت‌ها در صنعت باقی بماند و برای نوسازی خطوط تولید و توسعه فناوری‌های کم‌مصرف هزینه شود.
*** بازیافت حرارتی؛ سرمایه‌گذاری سنگین برای کاهش فشار انرژی
یکی از گزینه‌های مطرح برای کاهش وابستگی صنعت به شبکه انرژی، استفاده از نیروگاه‌های بازیافت حرارتی است. این فناوری می‌تواند با استفاده از گرمای خروجی خطوط تولید، حدود ۳۰ درصد برق مورد نیاز کارخانه را تأمین کند و هم‌زمان مصرف آب را کاهش دهد.
با این حال، اجرای آن نیازمند سرمایه‌گذاری اولیه حدود ۸ تا ۱۰ میلیون دلار برای هر خط است؛ رقمی که با توجه به وضعیت نقدینگی شرکت‌های سیمانی، تأمین آن دشوار عنوان شده است.
در کنار آن، صنعت سیمان در مسیر توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر نیز حرکت کرده و طبق اعلام انجمن، ۱۱۶ مگاوات نیروگاه خورشیدی در مدار و ۱۷۰ مگاوات نیروگاه خورشیدی در حال نصب دارد.
*** زغال‌سنگ و RDF؛ گزینه‌هایی که هنوز عملیاتی نشده‌اند
تغییر سبد سوخت نیز یکی دیگر از راهکارهای مطرح برای کاهش فشار انرژی است. با این حال، به گفته انجمن سیمان، کارخانه‌های کشور در حال حاضر تجهیزات لازم برای پودر کردن زغال‌سنگ و مشعل‌های مخصوص آن را در اختیار ندارند و اجرای این طرح نیازمند واردات تجهیزات و سپس بومی‌سازی آنهاست.
استفاده از سوخت مشتق‌شده از زباله یا RDF نیز با وجود تصویب مشوق‌های اقتصادی، هنوز با موانع اجرایی روبه‌رو است. مهم‌ترین مشکل، به گفته الوندیان، عدم تفکیک مناسب پسماند و همکاری ناکافی شهرداری‌ها در تأمین و آماده‌سازی این سوخت است.
بحران فقط به کارخانه‌ها محدود نمی‌شود و معادن تأمین‌کننده مواد اولیه نیز با مشکلات جدی مواجه‌اند. محدودیت دسترسی به مواد ناریه و افزایش حدود ۱۵۰ درصدی قیمت این مواد، هزینه استخراج را بالا برده است.
در نتیجه، برخی معدن‌کاران به جای استفاده از مواد ناریه، به استفاده از چکش‌های هیدرولیکی روی آورده‌اند؛ روشی که به گفته انجمن، هزینه استخراج را چند برابر می‌کند.
*** حاشیه سود در حال فشرده شدن
در نهایت، مجموعه این عوامل فشار قابل توجهی بر اقتصاد صنعت سیمان وارد کرده است. طبق اعلام انجمن، با وجود افزایش نرخ ارز و رشد قیمت قطعات، خدمات، سوخت، برق و مواد ناریه، متوسط قیمت سیمان در بورس کالا از ابتدای سال تا مهرماه حدود ۴۴ درصد افزایش داشته است.
به این ترتیب، فاصله میان قیمت فروش و بهای تمام‌شده تولید در حال کاهش است و حاشیه سود شرکت‌ها تحت فشار قرار گرفته است.
در چنین شرایطی، پیشنهاد «تنفس پنج‌ساله در توزیع سود» از سوی انجمن سیمان مطرح شده؛ پیشنهادی که هدف آن حفظ بخشی از منابع مالی شرکت‌ها برای سرمایه‌گذاری در نوسازی خطوط، افزایش بهره‌وری انرژی و کاهش آسیب‌پذیری صنعت در برابر ناترازی برق و گاز است.
