به گزارش شبکه اطلاعرسانی طلا و ارز، بازار جهانی نفت در روز سهشنبه شاهد روندی نزولی اما محتاطانه بود، زیرا سرمایهگذاران همچنان در ابهام کامل نسبت به سرنوشت مذاکرات صلح میان ایران و آمریکا به سر میبرند. این در حالی است که روز دوشنبه هر دو شاخص نفتی جهشی بیش از پنج درصدی را تجربه کرده بودند. آنچه بازار نفت را در شرایط کنونی حساس و شکننده کرده، نه یک عامل واحد، بلکه ترکیبی از اظهارات ضدونقیض مقامات آمریکایی، موضعگیریهای دوگانه از سوی ایران، آتشبس محدود در لبنان، و مهمتر از همه، ادامه بسته بودن تنگه هرمز است. در این مقاله، به تفکیک تمامی عواملی که بر قیمت نفت تأثیر میگذارند بررسی خواهیم شد.
نوسانات قیمتی نفت در روز سهشنبه
در ساعت ۰۴:۳۴ به وقت گرینویچ، هر بشکه نفت خام برنت با ۷۵ سنت کاهش معادل ۰.۷۹ درصد به ۹۴.۲۳ دلار رسید. در همان زمان، نفت خام وست تگزاس اینترمدیت (WTI) آمریکا نیز ۸۵ سنت کاهش یافت که معادل ۰.۹۲ درصد بود و به ۹۱.۳۱ دلار در هر بشکه رسید.
این کاهش قیمت در حالی رخ میدهد که روز دوشنبه هر دو شاخص نفتی بیش از پنج درصد رشد کرده بودند. اما نکته مهمتر این است که هر دو شاخص در ماه مه (اردیبهشت تا خرداد) بیش از شانزده درصد کاهش را تجربه کردند. دلیل این افت ماهانه، امیدواری بازار به حصول یک توافق صلح بود. اما اکنون، همان امیدواری به عاملی برای نوسان و سردرگمی تبدیل شده است.
اظهارات ضدونقیض ترامپ؛ از بیتفاوتی تا خوشبینی به توافق طی یک هفته
بازار نفت در روزهای اخیر شاهد یک سردرگمی بیسابقه در مواضع رئیسجمهور آمریکا بوده است. دونالد ترامپ روز دوشنبه در مصاحبه با شبکه سیانبیسی گفت: «اگر مذاکرات تمام شده باشد، برایم مهم نیست.» این اظهارات نشان میداد که کاخ سفید ممکن است فشار برای رسیدن به توافق را کنار گذاشته باشد.
اما تنها اندکی پس از آن، ترامپ در پستی در شبکه اجتماعی خود به طور کامل موضع قبلی را نقض کرد و تأکید نمود که گفتگوها با ایران ادامه دارد. او سپس در مصاحبه با شبکه ایبیسی نیوز گفت که انتظار دارد طی یک هفته آینده توافقی برای تمدید آتشبس و بازگشایی تنگه هرمز حاصل شود. ترامپ همچنین اعتراف کرد که یک «مشکل کوچک» در مذاکرات روز دوشنبه پیش آمده است، اما بدون ارائه جزئیات بیشتر، بر خوشبینی خود نسبت به توافق قریبالوقوع اصرار ورزید.
این تناقضگوییهای پی در پی از سوی بالاترین مقام آمریکایی، سرمایهگذاران را در موقعیتی دشوار قرار داده است. هیچ کس نمیداند کدام اظهارات ترامپ را باید جدی بگیرد. آیا او واقعاً به توافق طی یک هفته امیدوار است یا اینکه بیتفاوتی او نسبت به ادامه مذاکرات، موضع واقعی واشنگتن است؟
تعلیق مذاکرات از سوی ایران و ادامه حملات هوایی
در سوی مقابل، موضع ایران نیز به روشن شدن اوضاع کمکی نکرده است. خبرگزاری تسنیم گزارش داد که تهران مذاکرات غیرمستقیم با واشنگتن را به حالت تعلیق درآورده است. این خبر به خودی خود کافی بود تا قیمت نفت روز دوشنبه را جهش دهد، زیرا نشان میداد مسیر دیپلماسی ممکن است به بنبست خورده باشد.
اما در عین حال، یک گزارش دیگر از رویترز حاکی از آن بود که ایران به دنبال یک توافق موقت با آمریکاست. اگر این گزارش صحت داشته باشد، به این معناست که ایران کاملاً درهای مذاکره را نبسته، بلکه به دنبال قالبی متفاوت برای توافق است.
در سطح میدانی نیز اوضاع بهبود نیافته است. ایران و آمریکا روز دوشنبه حملات هوایی تازهای علیه یکدیگر انجام دادند. این حملات، آتشبس شکننده و محدودی را که پیشتر برقرار شده بود، بیش از پیش تضعیف کرد. در چنین شرایطی، روشن نیست که آیا سخن از «توافق طی یک هفته» صرفاً یک اظهارنظر خوشبینانه است یا مبتنی بر پیشرفت واقعی در پشت پرده.
تحلیل تحلیلگران؛ هیچ تغییری در واقعیت میدان نفت
در میان این سردرگمی، تحلیلگران بازار نفت تلاش کردهاند تا تصویر روشنتری ارائه دهند. پریانکا ساچدفا، تحلیلگر ارشد بازار در فیلیپ نوا، گفت: «اگرچه بازار امیدوار بود با چشمانداز توافق احتمالی از ابهامات عبور کند، اما از صبح امروز هیچ تغییری برای نفت رخ نداده است.» منظور ساچدفا این است که هر چند اظهارات سیاسی تغییر میکند، اما در عمل، جریان نفت از خاورمیانه همچنان مختل است و هیچ نفتکش جدیدی نتوانسته از تنگه هرمز عبور کند.
تیم واترر، تحلیلگر ارشد بازار در کیسیام ترید، دقیقتر وارد جزئیات شد. او سه محور را تعیینکننده وضعیت کنونی نفت دانست. نخست، پیشرفت یا پسرفت ملموس در مذاکرات ایران و آمریکا؛ یعنی صرف اظهارات کافی نیست و بازار نیاز به شواهد عینی دارد. دوم، لحن و محتوای اظهارات دو طرف، به ویژه تهدیدات ایران در مورد تنگه هرمز. سوم، تحرکات فیزیکی تانکرهای نفتکش در این آبراه استراتژیک. واترر تأکید کرد که تا زمانی که تانکری نتواند به طور عادی از تنگه هرمز عبور کند، حق بیمه ریسک در قیمت نفت باقی خواهد ماند. اما به محض دیدن اولین تانکرهایی که بدون مشکل عبور میکنند، این حق بیمه به سرعت تخلیه خواهد شد.
آتشبس محدود لبنان؛ گامی کوچک اما نه پایان درگیری
در تحولی دیگر در خاورمیانه، لبنان روز دوشنبه از برقراری آتشبس محدود میان حزبالله و رژیم صهیونیستی خبر داد. بر اساس این توافق، اسرائیل از حمله به بیروت و حومه تحت کنترل حزبالله خودداری میکند و در مقابل، حزبالله نیز حملات خود به اسرائیل را متوقف میسازد. این آتشبس پس از آن حاصل شد که اسرائیل از طرح حمله بزرگتر به لبنان عقبنشینی کرد.
این خبر را میتوان یک کاهش جزئی و محدود در تنشهای منطقهای تلقی کرد. اما نکته مهم این است که این آتشبس به هیچ وجه به معنای پایان درگیری در لبنان نیست. گزارشهای میدانی حاکی از آن است که درگیریهای محلی همچنان ادامه دارد. همچنین این آتشبس در چارچوب جنگ گستردهتری میان ایران و اسرائیل رخ میدهد و تأثیر مستقیمی بر وضعیت تنگه هرمز که در فاصله بسیار دوری از لبنان قرار دارد، ندارد. به همین دلیل، بازار نفت واکنش قابل توجهی به این خبر نشان نداد.
تنگه هرمز؛ قلب تپنده بحران نفت
هیچ بحثی درباره قیمت نفت در شرایط کنونی بدون تمرکز بر تنگه هرمز کامل نخواهد بود. از زمان آغاز جنگ، ایران عملاً نزدیک به تمام ترددهای غیرایرانی کشتیها به داخل و خارج خلیج فارس را متوقف کرده است. این اقدام، حدود یکپنجم از جریان جهانی نفت خام و الانجی را مسدود کرده است. نتیجه این اختلال، افزایش قیمت نفت تا پنجاه درصد یا بیشتر بوده است.
مدیران ارشد کشتیرانی که در نشستی در آتن گرد هم آمده بودند، به صراحت اعلام کردند که هرگونه توافق صلح میان آمریکا و ایران باید قوانین شفاف و عملیاتی ارائه دهد تا کشتیها بتوانند فعالیت عادی خود را از طریق تنگه هرمز از سر بگیرند. آنها تأکید کردند که یک توافق صرفاً کاغذی بدون مکانیسمهای اجرایی، برای بازگشایی این آبراه کافی نخواهد بود.
در حال حاضر، جریان نفت از تنگه هرمز تنها کسری از سطح قبل از جنگ باقی مانده است. همین مسئله، مهمترین عاملی است که کف محکمی برای قیمت نفت ایجاد کرده است. به عبارت دیگر، حتی اگر همه اخبار سیاسی منفی باشند، تا زمانی که تنگه هرمز بسته است، قیمت نفت بعید است به زیر سطوح خاصی سقوط کند.
رکورد صادرات نفت آمریکا در سایه بحران
در سایه بحران خاورمیانه و اختلال در عرضه نفت از منطقه، یک تحول جالب توجه رخ داده است: صادرات نفت خام آمریکا در ماه مه به رکورد ۵.۶ میلیون بشکه در روز رسیده است. برآوردهای ردیابی کشتیها نشان میدهد که پالایشگران آسیایی و اروپایی برای جبران کمبود نفت ناشی از اختلال در تنگه هرمز، تقاضای خود را به سمت نفت آمریکا افزایش دادهاند.
این رکورد تاریخی برای صنعت نفت آمریکا یک خبر مثبت محسوب میشود، اما از سوی دیگر نشان میدهد که هزینه بحران خاورمیانه بر دوش مصرفکنندگان در سراسر جهان افتاده است. نفت آمریکا هرچند جایگزین نفت خاورمیانه شده، اما هزینه حمل و نقل بالاتر و زمان طولانیتر رسیدن به مقصد، قیمت نهایی را برای مصرفکنندگان افزایش داده است.
کاهش پیشبینیشده ذخایر نفت آمریکا
طبق نظرسنجی اولیه رویترز که روز دوشنبه منتشر شد، پیشبینی میشود ذخایر نفت خام آمریکا در هفته منتهی به ۲۹ مه حدود ۳.۶ میلیون بشکه کاهش یافته باشد. این کاهش، ادامهدهنده روند کاهشی هفته قبل است و نشان میدهد که تقاضا برای نفت در آمریکا همچنان بالاست.
علاوه بر نفت خام، انتظار میرود ذخایر فرآوردههای تقطیری مانند گازوئیل و همچنین ذخایر بنزین نیز کاهش یافته باشند. این کاهش همزمان ذخایر در تمامی بخشها، نشانهای از بازار نسبتاًtight (تنگ) در سمت تقاضا است که خود عاملی حمایتکننده برای قیمت نفت به شمار میرود.
نتیجهگیری
بازار نفت هماکنون در وضعیتی شکننده و دوگانه گرفتار شده است. از یک سو، عواملی مانند بسته بودن تنگه هرمز، رکورد صادرات نفت آمریکا و کاهش ذخایر، کف محکمی برای قیمت ایجاد کردهاند. از سوی دیگر، اظهارات ضدونقیض ترامپ، تعلیق مذاکرات از سوی ایران، و آتشبس محدود و ناپایدار در لبنان، هیچ تصویر روشنی از آینده ارائه نمیدهند.
به نظر میرسد مهمترین متغیری که در روزهای آینده قیمت نفت را تعیین خواهد کرد، تحرکات فیزیکی تانکرها در تنگه هرمز است. تا زمانی که هیچ تانکری نتواند به طور عادی از این آبراه عبور کند، حق بیمه ریسک در قیمت نفت باقی خواهد ماند و قیمتها در محدوده ۹۰ تا ۹۵ دلار تثبیت خواهند شد. اما به محض اینکه نخستین نشانههای بازگشایی واقعی دیده شود، این حق بیمه به سرعت تخلیه خواهد شد و قیمتها میتوانند به زیر ۹۰ دلار سقوط کنند.
در سناریوی مقابل، اگر مذاکرات به طور کامل شکست بخورد و تنگه هرمز برای مدت طولانیتری بسته بماند، احتمال افزایش دوباره قیمت نفت به بالای سه رقم وجود دارد. سرمایهگذاران باید در روزهای آتی نه تنها به اخبار سیاسی، بلکه به دادههای عینی مانند گزارشهای ردیابی تانکرها و آمار ذخایر توجه ویژهای داشته باشند. آنچه مسلم است، تا حصول یک توافق شفاف و عملیاتی، بازار نفت در دامنهای پرنوسان و حساس باقی خواهد ماند.
