به گزارش شبکه اطلاعرسانی طلا و ارز، بازار جهانی نفت روز دوشنبه شوک بزرگی را تجربه کرد. قیمت نفت خام جهشی حدود ۶ درصدی داشت و هر بشکه نفت برنت به ۱۱۴.۴۴ دلار و نفت وستتگزاس اینترمیدیت به ۱۰۶.۴۲ دلار رسید. دلیل این افزایش ناگهانی و قابلتوجه، چیزی نیست جز تشدید نظامی میان ایران و آمریکا در منطقه حساس خلیج فارس. در طول ۲۴ ساعت منتهی به روز دوشنبه، ایران حملاتی را علیه کشتیها و تأسیسات نفتی امارات متحده عربی ترتیب داد که به باور تحلیلگران، جدیترین نقض آتشبس شکنندهای است که از اوایل آوریل میان واشنگتن و تهران برقرار شده بود. در این مقاله، رویدادهای مهم میدانی، واکنش بازار، پیامدهای اقتصادی و چشمانداز پیش روی نفت را به صورت تشریحی بررسی خواهیم کرد.
تشدید بیسابقه درگیریها: از حمله به کشتیها تا آتشسوزی در بندر فجیره
رخدادهای روز دوشنبه حاکی از آن است که ایران دست به اقداماتی زده که از زمان اعلام آتشبس چهار هفته پیش، بیسابقه بوده است. نخست اینکه ایران چندین کشتی را در تنگه هرمز هدف قرار داد. دوم اینکه یک بندر نفتی مهم در امارات طعمه حریق شد. مقامات اماراتی تأیید کردهاند که آتشافشانهای این کشور در شامگاه دوشنبه درگیر مهار آتشسوزی در یک منطقه بزرگ صنعت نفت بودند که در پی یک حمله پهپادی که از سوی ایران انجام شده، شعلهور شده بود. همزمان، سامانههای پدافند هوایی امارات نیز در حال مقابله با تهدیدات موشکی و پهپادی بودند.
در سمت مقابل، ارتش آمریکا اعلام کرد که شش فروند قایق کوچک ایرانی را منهدم کرده و همچنین موشکهای کروز و پهپادهایی که از سوی تهران شلیک شده بودند را رهگیری نموده است. این اقدامات در چارچوب تلاش جدید نیروی دریایی آمریکا برای باز کردن مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز صورت گرفته است. تنگهای که روزگاری حدود ۲۰ درصد از نفت و گاز طبیعی مایع جهان پیش از حملات ایالات متحده و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه، از آن عبور میکرد.
واکنش ایران اما فقط نظامی نبود. به گزارش خبرگزاریهای ایرانی، نیروی دریایی سپاه پاسداران نقشهای منتشر کرده که نشان میدهد ایران مناطق تحت کنترل خود در نزدیکی تنگه هرمز را گسترش داده است. بر اساس این نقشه، مناطقی شامل بندر فجیره و خورفکان در امارات و همچنین سواحل امالقیوین جزو محدوده جدید اعلام شده است. این حرکت را میتوان پاسخ ایران به ابتکار جدید دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با عنوان «پروژه آزادی» تلقی کرد؛ طرحی که هدف آن هدایت کشتیهای تجاری از مسیرهای امن و بازگرداندن جریان تردد در تنگه هرمز عنوان شده است.
بازار در شوک: نفت بالای ۱۰۰ دلار میماند و بنزین ۵ دلاری میشود؟
کارشناسان مؤسسه مشاوره اوراسیا گروپ در یادداشتی هشدار دادهاند که تا زمانی که برای بازگشایی تنگه هرمز توافقی حاصل نشود، نفت بالای ۱۰۰ دلار باقی خواهد ماند و قیمت بنزین در آمریکا تا ژوئن به ۵ دلار در هر گالون خواهد رسید. جالب اینکه در کالیفرنیا، هماکنون نیز رانندگان برای هر گالون بنزین ۶ دلار میپردازند. این آمار نشان میدهد که فشار تورمی ناشی از گرانی انرژی نه یک تهدید آینده، بلکه یک واقعیت کنونی برای شهروندان آمریکایی است.
در همین حال، وزارت خارجه کره جنوبی گزارش داده که یک فروند کشتی متعلق به این کشور در تنگه هرمز دچار آتشسوزی و انفجار شده است. امارات نیز تأکید کرده که ایران با پهپاد به یک نفتکش خالی متعلق به شرکت نفتی ابوظبی (ادنوک) حمله کرده است. سازمان تجارت دریایی بریتانیا (یوکیامتیاو) نیز از دو حادثه جداگانه در نزدیکی سواحل امارات و شمال دبی خبر داده که فضای ناامنی در آبراه استراتژیک خلیج فارس را دوچندان میکند.
واکنش اوپکپلاس و احتیاط دوباره بازار
در میانه این آشفتگی، سازمان کشورهای صادرکننده نفت و متحدانش (اوپکپلاس) اعلام کردند که سقف تولید نفت را برای ماه ژوئن به میزان ۱۸۸ هزار بشکه در روز برای هفت عضو خود افزایش میدهند. این سومین افزایش ماهانه متوالی است. جالب توجه اینکه امارات متحده عربی هفته گذشته از اوپک خارج شد و حالا وزیر انرژی این کشور گفته که امارات به شرکای سرمایهگذاری خود بدهکار است و بدون محدودیت، هر آنچه بازارهای جهانی نفت نیاز دارند، تولید خواهد کرد. اظهاراتی که میتواند اوضاع را درون اوپک نیز پیچیدهتر کند.
اما بازار روز سهشنبه با احتیاط بیشتری به معاملات نگاه میکند. قیمت نفت برنت برای تحویل در ژوئیه با ۰.۳ درصد کاهش به ۱۱۴.۰۵ دلار رسیده و وستتگزاس اینترمیدیت با ۱.۲ درصد افت، روی ۱۰۵.۰۶ دلار ایستاده است. دلیل این احتیاط، تداوم تنشها و نگرانی از اختلال طولانیمدت در عرضه است. تحلیلگران آیانجی معتقدند که هرگونه کاهش فشار ناشی از عبور کشتیهای سرگردان از تنگه، موقتی خواهد بود، زیرا تعداد بسیار کمی از کشتیهای ورودی به خلیج فارس در حال حرکت هستند. به گفته آنان، تشدید مجدد تنشها در خلیج فارس، قیمت نفت و گاز را بالا برده و بازار یک بار دیگر در حال بازنگری مدت زمان اختلال در عرضه از این منطقه است.
چشمانداز دیپلماتیک: آیا راه حلی وجود دارد؟
در میان آتش و آهن، نشانههایی از تلاش دیپلماتیک نیز به گوش میرسد. عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، هشدار داده است که اقدام نظامی راهحلی برای بحران هرمز نخواهد بود. با این حال، او همزمان اعلام کرده که مذاکرات در پاکستان در حال پیشرفت است. این اظهارات دوگانه نشان میدهد که تهران همزمان هم گزینه نظامی را روی میز نگه داشته و هم از در سیاست وارد شده است.
اما تا زمانی که «پروژه آزادی» ترامپ با گسترش منطقه تحت کنترل ایران در تنگه هرمز روبرو میشود، به نظر میرسد که مسیر کوتاهمدتی برای کاهش تنش وجود نداشته باشد.
نتیجهگیری
جمعبندی وقایع روزهای اخیر نشان میدهد که قیمت نفت خام وارد فاز حساس و نوسانی جدیدی شده است. حمله مستقیم ایران به تأسیسات و کشتیهای امارات، انهدام قایقهای ایرانی توسط آمریکا و گسترش منطقه تحت کنترل ایران در تنگه هرمز، همگی حاکی از آن است که آتشبس اول آوریل عملاً از هم پاشیده است.
در چنین شرایطی، پیشبینی تحلیلگرانی مانند اوراسیا گروپ که نفت را بالای ۱۰۰ دلار و بنزین را ۵ دلار پیشبینی میکنند، کاملاً محتمل به نظر میرسد. واکنش اوپکپلاس با افزایش محدود تولید، نتوانسته است التهابات بازار را کاهش دهد و احتیاط دوباره معاملهگران در روز سهشنبه نشان میدهد که هیچکس به تداوم آرامش خوشبین نیست.
در کوتاهمدت، تنها یک عامل میتواند قیمت را کنترل کند: موفقیت یا شکست «پروژه آزادی» آمریکا در بازگرداندن امنیت به تنگه هرمز. تا آن زمان، بازار نفت در انتظار تنش بعدی خواهد ماند.
