تونس

تونس، با نام رسمی جمهوری تونس (به عربی: الجمهورية التونسية) کشوری در منطقهٔ مغرب عربی در شمال آفریقا است. این کشور از غرب و جنوب‌غربی با الجزایر، از جنوب‌شرقی با لیبی و از شمال و شرق با دریای مدیترانه هم‌مرز است. تونس همچنین از راه دریایی با ایتالیا از طریق جزایر سیسیل و ساردینیا در شمال و با مالت در شرق مرز مشترک دارد. از ویژگی‌های این کشور می‌توان به محوطه‌های باستان‌شناسی کارتاژ متعلق به سدهٔ نهم پیش از میلاد و نیز مسجد جامع قیروان اشاره کرد. تونس که به معماری کهن، بازارها و سواحل آبی‌رنگش شناخته می‌شود، مساحتی برابر با ۱۶۳٬۶۱۰ کیلومتر مربع (۶۳٬۱۷۰ مایل مربع) دارد و جمعیت آن ۱۲٫۱ میلیون نفر است. این کشور دربرگیرندهٔ انتهای شرقی کوه‌های اطلس و بخش‌های شمالی صحرای بزرگ آفریقا است و بخش بزرگی از سرزمین باقی‌ماندهٔ آن را زمین قابل کشت تشکیل می‌دهد. خط ساحلی ۱٬۳۰۰ کیلومتر (۸۱۰ مایل) کیلومتری آن محل اتصال بخش‌های غربی و شرقی حوضهٔ مدیترانه در قارهٔ آفریقا است. تونس میزبان شمالی‌ترین نقطهٔ آفریقا، یعنی کیپ آنجلا، است. شهر تونس که در ساحل شمال‌شرقی قرار دارد، پایتخت کشور است و نام کشور نیز از آن گرفته شده است. زبان رسمی تونس عربی است. اکثریت بسیار بزرگ جمعیت تونس را عرب‌ها و مسلمانان تشکیل می‌دهند. عربی تونسی رایج‌ترین زبان گفتاری کشور است و فرانسوی در برخی زمینه‌ها به‌عنوان زبان اداری و آموزشی به‌کار می‌رود، اما جایگاه رسمی ندارد. از آغاز روزگار باستان، تونس محل سکونت بربرهای بومی بود. فنیقی‌ها، که از اقوام سامی‌زبان بودند، از سدهٔ دوازدهم پیش از میلاد وارد این سرزمین شدند و با سکونت در ساحل و بنیادگذاری چندین سکونتگاه، زمینهٔ شکل‌گیری شهرهایی را فراهم کردند که در میان آن‌ها کارتاژ تا سدهٔ هفتم پیش از میلاد به نیرومندترین مرکز تبدیل شد. نوادگان مهاجران فنیقی بعدها به نام پونی‌ها شناخته شدند. کارتاژ باستان یک امپراتوری بزرگ بازرگانی و رقیب نظامی جمهوری روم بود تا آنکه در سال ۱۴۶ پیش از میلاد به‌دست رومیان شکست خورد؛ رومیان پس از آن تونس را در بیشترِ ۸۰۰ سال بعدی در اشغال خود داشتند. رومیان مسیحیت را به این سرزمین آوردند و میراث‌های معماری‌ای مانند آمفی‌تئاتر الجم از خود به‌جا گذاشتند. در سدهٔ هفتم میلادی، مسلمانان عرب تونس را فتح کردند و همراه با قبیله‌ها و خانواده‌های خود در آن ساکن شدند و اسلام و فرهنگ عربی را با خود آوردند. مهاجرت گستردهٔ بعدی اعراب از قبیله‌های بنی‌هلال و بنی‌سلیم در سده‌های یازدهم و دوازدهم این روند را شتاب بخشید. تا حدود سدهٔ پانزدهم، منطقهٔ تونس امروزی تقریباً به‌طور کامل عربی‌زبان و عربی‌شده بود. سپس در سال ۱۵۴۶، امپراتوری عثمانی کنترلش بر این سرزمین را برقرار کرد و تا سال ۱۸۸۱، یعنی زمانی که فرانسوی‌ها تونس را فتح کردند، نفوذ خود را بر آن حفظ کرد. در سال ۱۹۵۶، تونس استقلال یافت و به جمهوری تونس تبدیل شد. امروزه فرهنگ و هویت تونس ریشه در این تلاقی چندصدسالهٔ فرهنگ‌ها و قومیت‌های گوناگون دارد. در سال ۲۰۱۱، انقلاب تونس، که در پی نارضایتی از نبود آزادی و دموکراسی در دوران ۲۴ سالهٔ ریاست‌جمهوری زین‌العابدین بن‌علی آغاز شده بود، رژیم او را سرنگون کرد و به جنبش گسترده‌تر بهار عربی در سراسر منطقه شتاب داد. اندکی پس از آن، انتخابات آزاد و چندحزبی پارلمانی برگزار شد؛ این کشور بار دیگر در ۲۶ اکتبر ۲۰۱۴ برای انتخاب پارلمان رأی داد، و در ۲۳ نوامبر ۲۰۱۴ نیز انتخابات ریاست‌جمهوری برگزار کرد. از سال ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۰، تونس بر پایهٔ شاخص مردم‌سالاری تنها کشور دموکراتیک در جهان عرب به‌شمار می‌رفت. پس از عقب‌نشینی دموکراتیک در دوران ریاست‌جمهوری قیس سعید، تونس در سال ۲۰۲۲ به‌عنوان یک نظام ترکیبی ارزیابی شد و بنا بر گزارش خانه آزادی، از سال ۲۰۲۵ دیگر دارای انتخابات آزاد و منصفانه نیست. تونس یکی از معدود کشورهای آفریقایی است که در شاخص توسعهٔ انسانی رتبه‌ای بالا دارد و با برخورداری از یکی از بالاترین درآمدهای سرانه در این قاره، از نظر درآمد سرانهٔ تولید ناخالص داخلی در جایگاه ۱۲۹ام قرار دارد. تونس به‌خوبی در جامعهٔ بین‌المللی ادغام شده است. این کشور عضو سازمان ملل متحد، سازمان بین‌المللی فرانکفونی، اتحادیهٔ عرب، سازمان همکاری اسلامی، اتحادیهٔ آفریقا، بازار مشترک شرق و جنوب آفریقا، جنبش عدم تعهد، دیوان کیفری بین‌المللی، گروه ۷۷ و شماری دیگر از نهادهای بین‌المللی است. تونس با برخی کشورهای اروپایی، به‌ویژه فرانسه و ایتالیا، به‌دلیل نزدیکی جغرافیایی، روابط اقتصادی و سیاسی نزدیکی دارد. تونس همچنین با اتحادیهٔ اروپا توافق‌نامهٔ انجمنی دارد و جایگاهی به عنوان متحد اصلی غیر عضو ناتوی ایالات متحدهٔ آمریکا دارد.