ارمنستان

ارمنستان (به ارمنی: Հայաստան، تلفظ: هایاستان) با نام رسمی جمهوری ارمنستان (Հայաստանի Հանրապետություն، هایاستانی هانراپِتوتیون) کشوری محصور در خشکی در ناحیه سرزمین‌های کوهستانی ارمنستان در غرب آسیا است. این کشور بخشی از منطقه قفقاز به‌شمار می‌رود و از غرب با ترکیه، از شمال با گرجستان، از شرق با جمهوری آذربایجان، و از جنوب با ایران و جمهوری خودمختار نخجوان (وابسته به آذربایجان) هم‌مرز است. پایتخت، بزرگ‌ترین شهر و مرکز مالی ارمنستان، ایروان است. فلات ارمنستان از دیرباز محل سکونت اقوام هایاسا-آزی، شوپریا و نائیری بوده است. تا حدود سال ۶۰۰ پیش از میلاد، شکل ابتدایی زبان هندواروپایی نیاارمنی در این منطقه گسترش یافته بود. نخستین دولت ارمنی، اورارتو، در سال ۸۶۰ پیش از میلاد تأسیس شد و تا قرن ششم پیش از میلاد جای خود را به ساتراپی ارمنستان داد. پادشاهی ارمنستان در دوران تیگران بزرگ در قرن اول پیش از میلاد به اوج قدرت رسید و در سال ۳۰۱ میلادی، نخستین کشوری شد که مسیحیت را به‌عنوان دین رسمی پذیرفت. کلیسای حواری ارمنی که قدیمی‌ترین کلیسای ملی جهان است، همچنان نهاد دینی اصلی کشور به‌شمار می‌رود. پادشاهی باستانی ارمنستان در اوایل قرن پنجم میلادی میان امپراتوری‌های بیزانس و ساسانی تقسیم شد. در قرن نهم میلادی، ارمنستان باگراتونی تحت دودمان باگراتونی احیا شد، اما در سال ۱۰۴۵ سقوط کرد. در سده‌های یازدهم تا چهاردهم، ارمنستان کیلیکیه به‌عنوان شاهزاده‌نشین و سپس پادشاهی ارمنی در سواحل دریای مدیترانه شکل گرفت. از قرن شانزدهم تا نوزدهم، سرزمین سنتی ارمنیان شامل ارمنستان شرقی و غربی، تحت سلطه امپراتوری عثمانی و ایران قرار گرفت و بارها میان این دو قدرت دست‌به‌دست شد. در قرن نوزدهم، ارمنستان شرقی به امپراتوری روسیه پیوست، در حالی‌که بیشتر ارمنستان غربی تحت سلطه عثمانی باقی ماند. در جریان جنگ جهانی اول، تا ۱٫۵ میلیون ارمنی در نسل‌کشی ارمنی‌ها به‌طور سیستماتیک قتل‌عام شدند. پس از انقلاب روسیه، جمهوری نخست ارمنستان در سال ۱۹۱۸ اعلام استقلال کرد، اما در سال ۱۹۲۰ به اتحاد جماهیر شوروی پیوست و به جمهوری شوروی سوسیالیستی ارمنستان تبدیل شد. ارمنستان از مراکز مهم صنعتی شوروی محسوب می‌شد. جمهوری کنونی ارمنستان در سال ۱۹۹۱ و هم‌زمان با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی استقلال یافت. ارمنستان امروزی یک دولت-ملت یکپارچه، چندحزبی و دموکراتیک است. این کشور در حال توسعه بوده و در سال ۲۰۲۳ در رتبه ۶۹ شاخص توسعه انسانی قرار داشته است. اقتصاد ارمنستان عمدتاً بر تولیدات صنعتی و استخراج مواد معدنی استوار است. با وجود قرارگیری جغرافیایی در قفقاز جنوبی، ارمنستان خود را بخشی از اروپا می‌داند و از نظر ژئوپلیتیک نیز اغلب اروپایی تلقی می‌شود. این کشور عضو سازمان‌های متعددی در اروپا از جمله سازمان امنیت و همکاری اروپا، شورای اروپا، شراکت شرقی، یوروکنترل، مجمع مناطق اروپایی و بانک اروپایی بازسازی و توسعه است. همچنین، ارمنستان در برخی نهادهای منطقه‌ای اوراسیا مانند بانک توسعه آسیایی، سازمان پیمان امنیت جمعی، اتحادیه اقتصادی اوراسیا و بانک توسعه اوراسیا عضویت دارد. ارمنستان تا سال ۲۰۲۳ از جمهوری خودخوانده آرتساخ (قره‌باغ کوهستانی) که در سال ۱۹۹۱ از جمهوری آذربایجان اعلام جدایی کرده بود، حمایت می‌کرد؛ اما این منطقه در سال ۲۰۲۳ با محاصره و عملیات نظامی مجدداً تحت کنترل آذربایجان قرار گرفت.