شبکه اطلاع رسانی طـــــــــــلا، ســکـــــــــــه و ارز
اخبار بازار ارز
  • کاهش قیمت دلار، ماندگار نیست

    آلبرت بغزیان، استاد اقتصاد دانشگاه

    قیمت دلار در چند روز اخیر با کاهش حدود 2 هزار تومانی به کانال 13 هزار تومان برگشته است؛ به احتمال زیاد، علت اصلی این اتفاق، تزریق ارز از سوی بانک مرکزی به بازار بوده است. در واقع سهم تنش‌های بین‌المللی یا کاهش تقاضای خرید از سوی مردم آنقدر بالا نیست و نمی‌تواند منجر به کاهش 2 هزار تومانی قیمت شده باشد. بانک مرکزی باید به تزریق ارز ادامه دهد تا ثبات در بازار اتفاق بیفتد. اختلاف قیمت همواره سود سرشاری نصیب گروه‌هایی می‌کند که قصد سوءاستفاده دارند. وقتی نرخ دلار رشد می‌کند، بلافاصله قیمت سایر بازارها هم بیشتر می‌شود در حالیکه کاهش نرخ ارز به زمان زیادی نیاز دارد تا روی بقیه بازارها تاثیر بگذارد. علت این است که فعالان اقتصادی به ثبات قیمت دلار مطمئن نیستند. این شرایط فقط به نفع کسانی می‌شود که خود را برای جمع‌آوری ارز ارزان آماده کرده بودند. بانک مرکزی هر بار که قیمت دلار کاهش پیدا می‌کند خودش را قهرمان معرفی می‌کند و طوری نشان می‌دهد که گویی نرخ‌ها ماندگار خواهد بود در حالیکه به دلیل عدم ثبات در قیمت‌ها و ناپایداری آن، فعالان اقتصادی اعتماد نمی‌کنند و قیمت‌ها را تغییر نمی‌دهند. البته در نهایت این نهاد باید اعلام کند دقیقا چه سیاستی را به اجرا گذاشته که باعث کاهش قیمت دلار شده است. آیا بازارسازهای ارز را محدود کرده یا اقدام به تزریق ارز کرده است؟ یا اینکه عوامل بیرونی باعث هیجان شده بودند و حالا کمرنگ شده‌اند. 
    در چنین شرایطی، ماجرای برگشت ارز حاصل از صادرات توسط صادرکننده‌های عمده بسیار مهم است؛ از ابتدای شروع بحران ارزی در بهار 97 تاکنون آمارهای متناقضی درباره بازگشت ارز توسط صادرکننده‌ها خصوصا پتروشیمی‌ها اعلام شده است. اخیرا رئیس کل بانک مرکزی اعلام کرده حدود 60 درصد از ارز حاصل از صادرات به چرخه اقتصادی ایران برگشته اما همزمان مشاور وزیر اقتصاد گفته 80 درصد ارز بازگردانده نشده است. برای راستی‌آزمایی این آمارها باید به شرایط بازار نگاه کنیم؛ مسلما چون اختلاف نرخ دلار رسمی و آزاد بالاست، صادرکننده‌ها راغب نیستند ارز صادرات‌شان را برگردانند. همچنین وزارت اقتصاد به عنوان خزانه‌دار می‌داند چقدر ارز برگشته است. بنابراین شخصا به آمارهای این نهاد استناد می‌کنم که می‌گویم 80 درصد ارز برگردانده نشده است. وقتی بانک مرکزی می‌گوید ارز برگشته باید تاثیر آن در بازار دیده شود در حالیکه چنین آثاری وجود ندارد. بانک مرکزی در به وجود آمدن این شرایط مقصر است. باید صادرکننده‌ها را با گرفتن تعهد یا وثیقه مناسب مجاب می‌کرد که ارز را برگردانند. آمارهایی که اعلام شده تناقض دارد و این مسئله خطرناک است و بی‌اعتمادی نسبت به سیاست‌گذاران را بالا می‌برد. بانک مرکزی باید شرایط را کنترل کند. 
    هر بار که نرخ دلار با افزایش روبه‌رو می‌شود، لزوم تک‌نرخی شدن آن به میان می‌آید اما سوال اصلی این است که چه نرخی باید برای دلار در نظر گرفته شود؟ نرخ دولتی 4200 تومانی که اختلاف زیادی با قیمت واقعی دارد؟ یا نرخ آزاد؟ به این معنا که بازار رها شود و دولت هم ارز خودش را با نرخ آزاد بفروشد؛ البته این کار، اشتباه‌ترین سیاستی است که بانک مرکزی می‌تواند در پیش بگیرد. هیچ جای دنیا اینگونه نیست که اختیار نرخ ارز به بازار آزاد داده شود. حتی در سوریه و یمن هم اینطور نیست. البته ونزوئلا این کار را انجام داد و اکنون شاهد تورم 1.6 میلیونی است. تک‌نرخی شدن دلار یعنی به هر فرد به اندازه کافی دلار فروخته شود اما وقتی این اتفاق نمی‌افتد و محدودیت‌هایی برای تخصیص ارز به وجود می‌آید، بازار غیررسمی هم شکل می‌گیرد. تک‌نرخی شدن شرایط خاصی می‌خواهد که اکنون در اقتصاد ایران فراهم نیست. ضمن اینکه فاصله زیاد دو نرخ موجود نشان می‌دهد عده‌ای از این ماجرا استقبال می‌کنند تا از رانت بهره‌مند شوند.
    آنچه در روزهای گذشته اتفاق افتاده، تزریق ارز توسط بانک مرکزی بوده است. اما فکر می‌کنم با توجه به عدم بازگشت مناسب ارز حاصل صادرات و تخصیص نامناسب ارز 4200 تومانی برای واردات کالاهای غیراساسی، قیمت دلار بعد از دو هفته بار دیگر افزایش پیدا کند. مگر اینکه بانک مرکزی تغییر رویه داده و مانند گذشته، فقط چند روز به تزریق ارز بسنده نکند و این اقدام را تدوام ببخشد.